YẾU TỐ VĨ MÔ & LOGISTICS: RỦI RO ĐỊA CHÍNH TRỊ TIẾP SỨC CHO ĐÀ TĂNG GIÁ
Bên cạnh yếu tố cung - cầu nội tại, bức tranh kinh tế vĩ mô đang tạo ra lực hỗ trợ chi phí (cost-push) rất mạnh đối với thị trường nông sản toàn cầu:
- Giá năng lượng bứt phá: Giá dầu thô Brent đã đảo chiều tăng mạnh, chạm mốc 89 USD/thùng (đạt mức đỉnh trong hơn một tháng qua). Sự đi lên của giá nhiên liệu trực tiếp đẩy chi phí vận hành hàng hải, cước container và phụ phí xăng dầu (BAF) lên cao.
- Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang tại Trung Đông: Các cuộc xung đột và đe dọa an ninh tại tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz khiến nhiều hãng tàu phải đi đường vòng hoặc gánh chịu phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng vọt. Điều này khiến thời gian vận chuyển nông sản tuyến Á - Âu kéo dài thêm 7–10 ngày, gia tăng tình trạng thiếu hụt vỏ container rỗng tại các cảng châu Á.
- Xung đột Nga - Ukraine gia tăng biến động: Những diễn biến mới trên chiến trường tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng khu vực Biển Đen, đẩy giá cước logistics và vật tư nông nghiệp (đặc biệt là phân bón) duy trì ở mức cao.
- Tác động tới giá cà phê: Chi phí logistics tăng cao khiến giá cà phê giao ngay (FOB/CIF) bị đội thêm phụ phí. Người mua chấp nhận trả mức giá chênh lệch (premium) cao hơn để bảo đảm nhận được hàng đúng hạn trong bối cảnh các tuyến hàng hải bị đe dọa.
THỊ TRƯỜNG CÀ PHÊ THẾ GIỚI
Sản xuất: Brazil hướng tới kỷ lục, chấm dứt 5 năm sụt giảm liên tiếp
Vụ thu hoạch cà phê 2026/27 của Brazil đang được đón nhận với sự lạc quan hiếm có. Báo cáo công bố đầu tháng 6 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo tổng sản lượng cà phê Brazil đạt 71,9 triệu bao (loại 60kg), tăng 14% so với niên vụ trước — thiết lập kỷ lục mới và chấm dứt chu kỳ 5 năm liên tiếp sụt giảm do thời tiết bất lợi.
Động lực: Chu kỳ sinh học "năm được mùa" (biennial cycle) kết hợp với điều kiện thời tiết thuận lợi và diện tích canh tác mở rộng nhờ giá cà phê duy trì cao thời gian dài.
Cơ cấu: Arabica dự báo đạt 47,5 triệu bao (+25%), trong khi Robusta/Conilon giảm nhẹ xuống 24,4 triệu bao do mưa lớn và thời tiết lạnh tại một số vùng trọng điểm.
Lưu ý: CONAB và IBGE trong lịch sử luôn đưa ra ước tính thấp hơn USDA do khác biệt về phương pháp luận khảo sát.
Tiêu thụ: Xuất khẩu toàn cầu chững lại, cơ cấu dịch chuyển sang Robusta
Theo Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), xuất khẩu cà phê toàn cầu tháng 5/2026 đạt 12,4 triệu bao (-3,2% yoy) — tháng sụt giảm thứ hai liên tiếp. Lũy kế 8 tháng đầu niên vụ 2025/26 đạt 94,8 triệu bao (đi ngang so với cùng kỳ).
- Dịch chuyển cơ cấu: Tỷ trọng Arabica trong tổng xuất khẩu cà phê nhân xanh giảm xuống **60,2%** (từ mức 64%). Ngược lại, xuất khẩu Robusta nhân xanh tăng 4,8% (đạt 4,34 triệu bao trong tháng 5). Xuất khẩu Robusta của Brazil tăng vọt gần 196% nhờ thu hoạch sớm hơn thông lệ.
- Biến động khu vực: Châu Phi giảm 24,1% trong tháng 5 do nền so sánh cao năm ngoái. Nam Mỹ ghi nhận tháng tăng trưởng đầu tiên sau 18 tháng nhờ nguồn cung vụ mới từ Brazil. Việt Nam duy trì vị thế top 3 quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất toàn cầu (cùng với Brazil và Ấn Độ).
Diễn biến giá & Tồn kho ICE: Đà tăng kéo dài
Đà tăng giá duy trì xuyên suốt từ cuối quý II sang nửa đầu tháng 7/2026, phản ánh tâm lý lo ngại cả về tồn kho lẫn chi phí vận chuyển:
Arabica (kỳ hạn tháng 9): Đạt 296 UScent/lb (30/6) Tăng lên 326 UScent/lb (15/7).
Robusta (kỳ hạn tháng 9): Đạt 3.658 USD/tấn (30/6) Tăng lên 3.911 USD/tấn (15/7).
Mức giảm tồn kho ICE Arabica
17/07/2025: 831.719 bao (100%)
14/07/2026: 344.269 bao (41,4%)
17/07/2026: 332.945 bao (40,0%)
Dữ liệu từ ICE Futures U.S. tính đến 17/7/2026 cho thấy tồn kho Arabica chứng nhận giảm xuống còn 332.945 bao (-60% yoy). Tồn kho mỏng combined với chi phí logistics đi lên là công thức điển hình dẫn đến hiện tượng "ép giá" (short squeeze) khi nhu cầu nhận hàng thực tế tăng đột biến.
Dự báo: El Niño là ẩn số lớn cho niên vụ 2027/28
- Thực trạng vụ mùa: Vụ thu hoạch 2026/27 tại Brazil bắt đầu tăng tốc từ giữa tháng 5 theo đúng tiến độ.
- Rủi ro thời tiết: NOAA ước tính 60% khả năng El Niño xuất hiện trong giai đoạn tháng 5–7/2026. Đáng chú ý, xác suất El Niño đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 10–12/2026 lên tới 81%, đe doạ trực tiếp đến chu kỳ 2026–2027 và 2027–2028 tại Trung/Nam Mỹ, Đông Nam Á và Đông Phi.
THỊ TRƯỜNG CÀ PHÊ VIỆT NAM
Sản xuất: lo ngại rụng quả non
Tình trạng rụng quả non xuất hiện tại phía Tây Gia Lai do thời tiết bất lợi ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây (theo WASI).
Xuất khẩu: Lượng tăng, trị giá giảm do đơn giá bình quân thấp
Số liệu Cục Hải quan ghi nhận bức tranh xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026:
- Quý II/2026: Đạt 463.262 tấn (2,06 tỷ USD), +12,5% về lượng nhưng -7,1% về kim ngạch so với quý I.
- Lũy kế 6 tháng: Đạt 1,05 triệu tấn (hơn 4,8 tỷ USD), +7,4% về lượng nhưng -13,8% về trị giá do giá xuất khẩu bình quân giảm 19,7% (đạt 4.565 USD/tấn).
- Tín hiệu phục hồi: Giá xuất khẩu bình quân tháng 6 đạt 4.631 USD/tấn (+3,6% so với tháng 5), ghi nhận tháng tăng thứ hai liên tiếp.
Cơ cấu thị trường xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026
Thị trường truyền thống (EU, Mỹ): EU chiếm 43,3% tổng lượng xuất khẩu (455.967 tấn). Các thị trường lớn như Mỹ, Đức, Ý tăng về lượng nhưng kim ngạch suy yếu do mặt bằng giá chung thấp hơn cùng kỳ 2025.
Thị trường tăng trưởng đột biến:
- Trung Quốc: 38.823 tấn (+49,3% về lượng; +76,1% về trị giá).
- Ấn Độ: Kim ngạch tăng gấp 5,7 lần.
- New Zealand: Kim ngạch tăng gấp 5,3 lần.
- Campuchia & Australia: Kim ngạch tăng lần lượt gần 4 lần và 2 lần.
Diễn biến giá nội địa: Đảo chiều mạnh trong tháng 7
Giá cà phê nội địa dao động ở mức 87.000–88.000 đồng/kg trong quý II/2026. Đến giữa tháng 7, giá đảo chiều tăng vọt lên 94.500–95.100 đồng/kg (+6,5% chỉ trong nửa tháng), có thời điểm đạt đỉnh 98.400 đồng/kg.
Trạng thái thị trường: Nguồn cung trong dân cạn kiệt cuối vụ kết hợp với cước vận tải biển tăng đột biến khiến các doanh nghiệp có đơn hàng giao ngay phải nâng giá thu mua. Thị trường xuất hiện tình trạng "giá cao nhưng giao dịch mỏng" do các thương nhân hạn chế mua đuổi.
Dự báo & Áp lực cạnh tranh
- Ngắn hạn: Xuất khẩu Việt Nam sẽ chậm lại do nguồn cung cuối vụ xuống thấp, chi phí logistics và tài chính doanh nghiệp ở mức cao.
- Trung hạn: Giá Robusta tiếp tục được chống đỡ bởi nguy cơ thời tiết El Niño tại Đông Nam Á và rủi ro chuỗi cung ứng bị tắc nghẽn. Tuy nhiên, đà tăng giá có thể vấp phải lực cản khi nguồn cung kỷ lục từ Brazil chính thức tràn ra thị trường thế giới từ cuối năm 2026.
NHẬN ĐỊNH TỔNG QUAN & KHUYẾN NGHỊ
Thị trường cà phê hiện tại đang chịu tác động từ sự đan xen giữa các lực lượng cung - cầu và địa chính trị:
- Lực nâng đỡ (Bullish): Tồn kho ICE giảm sâu, nguồn cung vật chất cuối vụ tại Việt Nam khan hiếm, cộng hưởng với cú sốc chi phí logistics từ giá dầu 89-90 USD/thùng và xung đột leo thang tại các tuyến hàng hải chiến lược (Mỹ - Iran, Nga - Ukraine).
- Lực ép điều chỉnh (Bearish): Triển vọng mùa vụ bội thu kỷ lục tại Brazil (71,9 triệu bao) và sự phục hồi sản lượng từ Indonesia sẽ gia tăng áp lực cung ứng từ giai đoạn cuối năm 2026.
Khuyến nghị chiến lược:
- Đối với Doanh nghiệp xuất khẩu: Cần theo dõi chặt chẽ biến động cước biển và phí bảo hiểm vận tải, ưu tiên chốt các hợp đồng logistics dài hạn để tránh rủi ro biên lợi nhuận bị bào mòn bởi chi phí vận chuyển tăng đột biến.
- Đối với Người trồng cà phê: Giai đoạn giá cao hiện tại là thời điểm thích hợp để hiện thực hóa một phần lợi nhuận trước khi áp lực cạnh tranh từ nguồn cung giá rẻ tại Nam Mỹ gia tăng mạnh vào cuối năm.
Nguồn số liệu: Báo cáo Thị trường Cà phê Quý II/2026 (VietnamBiz tổng hợp từ VICOFA, Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, Cục Hải quan, ICO, USDA, Reuters, Barchart); Báo cáo Tồn kho Chứng nhận ICE Futures U.S. ngày 17/7/2026; Dữ liệu thị trường năng lượng & vận tải biển quốc tế.
